HỒI SINH TỪ TRO TÀN Năm mươi năm nhìn lại và tiếp-nối

 

Khi năm 2025 đã qua, lịch sử Việt Nam tròn năm mươi (50) năm kể từ biến cố 1975 – một mốc thời gian không chỉ đánh dấu sự chấm dứt của một chính thể, mà còn mở ra một thời kỳ thử thách toàn diện đối với thân phận và phẩm giá của con người Việt Nam.

Một nền tảng cộng hòa – dân chủ tuy còn non trẻ của Miền Nam Việt Nam đã bị kết thúc bằng bạo lực và cưỡng chiếm. Nhưng điều tiếp theo không phải là hòa bình, mà là một guồng máy cai trị độc tài, được dựng lên để kiểm soát xã hội bằng sợ hãi, cưỡng chế và dối trá.

Năm 2026 sắp đến lại là một mốc năm mươi năm khác: năm mươi năm kể từ Tết Nguyên Đán 1976 – cái Tết Nguyên Đán đầu tiên sau biến cố 1975 – giữa lòng Âu Châu, tại Paris, những sinh viên Việt-Nam tự do đã chọn cho mình một lời tuyên ngôn ngắn gọn mà bất khuất: “Ta Còn Sống Đây.” Bản Quốc ca Việt-Nam Cộng-Hòa đã hát cùng nước mắt.

Giữa hai con số năm mươi ấy là toàn bộ một hành trình lịch sử chưa bao giờ đứt đoạn: giữa hủy diệt và phản kháng, giữa áp bức và sinh tồn, với tro tàn và phục sinh – tất cả diễn ra song song với cường độ tàn khốc và mãnh liệt.

I. Tro tàn do guồng máy cai trị

(Gọi đúng tên sự thật để trả lại công lý cho lịch sử)

Những rụi tàn từ bom đạn trong suốt 20 năm cuộc chiến không so sánh được với những gì đã bị hủy diệt, thiêu đốt bởi kẻ cầm quyền sau cái gọi là “hòa bình”. Tro tàn đó phủ lên đất nước Việt Nam suốt nửa thế kỷ qua không phải là hệ quả tất yếu của chiến tranh, mà là sản phẩm trực tiếp của một chế độ cai trị phi nhân.

Một chế độ đã:

• Giam cầm con người không qua xét xử – trại “cải tạo”, “tù nhân chính trị”, “tù nhân lương tâm” – biết bao thân phận đã bị đốt trụi …

• Tước đoạt quyền sở hữu và sinh kế bằng những chiến dịch cưỡng đoạt có hệ thống. – “đánh tư sản”, “kinh tế mới”, “hợp tác xã”, “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” – biết bao mái nhà, cơ sở, tài nguyên đã bị đốt trụi …

• Biến luật pháp thành công cụ của quyền lực thay vì công lý – “điều 4 hiến pháp”, “luật hình sự”, “luật an ninh mạng” – biết bao giá trị nhân văn, nhân quyền, giá trị tinh thần đã bị đốt trụi …

• Làm nghèo chữ nghĩa, bẻ cong lịch sử, và triệt tiêu tự do tư tưởng – “cải cách giáo dục”, “cách mạng văn hóa”, “văn hóa mới, con người mới” … nắm giữ mọi hình thức truyền thông, kiểm soát mọi hình thức tự do sáng tác, tự do nghiên cứu, tụ do phản bác – biết bao giá trị văn hóa dân tộc, tư tưởng bị đốt trụi …

Hệ quả sâu xa nhất không chỉ là nghèo đói vật chất, mà là sự bào mòn đạo lý xã hội:

nơi sự ngay thẳng trở thành nguy hiểm, nơi dối trá trở thành kỹ năng sinh tồn.

Không chỉ con người mà lãnh thổ, lãnh hải cũng bị nạn chung: tài nguyên thiên nhiên bị hủi hoại, đất đai, biển đảo bị ngoại bang lấn chiếm, nắm quyền.

Nói ra sự thật này không phải để nuôi hận thù, mà để chấm dứt một sự ngụy biện nguy hiểm: rằng mọi đau khổ chỉ là “quá khứ đã qua”

Không. Tất cả những gì đã bị đốt trụi thành tro tàn này đều có nguyên nhân, có trách nhiệm, và có hậu quả kéo dài đến hôm nay. Lịch sử không tự gây tội ác mà chế độ gây ra tội ác.

II. Đấu tranh cho phục sinh

(Nhân nghĩa song hành với trí dũng)

Ngay trong khi guồng máy hủy diệt ấy vận hành với tất cả công suất của nó, người Việt không ngừng ý chí đấu tranh sinh tồn và khát vọng quang phục.

Cuộc đấu tranh không đợi đến khi mọi thứ sụp đổ mới bắt đầu, mà diễn ra song song với chính quá trình bị hủy diệt – ngay từ năm 1975!

• Trong nước: là nhiều cá nhân đã can đảm đứng lên dù bị sát hại, tù đày. Phần đông thì cố gắng giữ gìn các giá trị con người và dân tộc trong thinh lặng, chờ thời thế đổi xoay.

• Trên đường vượt biên, vượt biển: là lựa chọn sinh tử cho tự do – một hình thức trưng cầu dân ý không cần giấy mực, kéo dài từ 1975 cho tới nay vẫn còn.

• Nơi hải ngoại: là dựng lại đời sống từ tay trắng, không chỉ để tồn tại, mà để chứng minh một sự thật căn bản: con người Việt Nam có thể sống, sáng tạo và vươn lên mà không cần chủ nghĩa cộng sản.

Tết Nguyên Đán 1976, chủ đề “Ta Còn Sống Đây” của Tổng Hội Sinh Viên Chống Cộng tại Paris không phải là lời an ủi, mà là tuyên ngôn của phục sinh.

Đó là phục sinh dựa trên Nhân – không đánh mất nhân tính; trên Nghĩa – không phản bội lẽ phải; trên Trí – nhìn thẳng sự thật, không tự ru ngủ; và trên Dũng – dám trả giá để làm người tự do.

Phải nói rõ: Có nhân nghĩa nhưng chỉ khi hội đủ trí dũng mới thắng được bạo tàn.

 

III. Nối-tiếp cuộc đấu tranh

(Không thỏa hiệp với dối trá – không khoan nhượng với gian ác)

Cuộc đấu tranh của người Việt chưa bao giờ ngưng từ năm 1975.

Vì vậy, hôm nay, 50 năm của 1975-2025 và 50 năm của 1976-2026, không phải là “điểm bắt đầu”, mà là nhận diện để chống nguy cơ đứt đoạn.

Nguy cơ ấy không đến từ đàn áp thô bạo, mà đến từ hậu quả của việc nhà cầm quyền qua 50 năm thiêu đốt, hủy hoại phẩm chất nhân văn:

• Sự mệt mỏi kéo dài qua nhiều thế hệ.

• Sự bình thường hóa bất công – hậu quả của việc “giáo dục định hướng”

• Sự né tránh sự thật vì “sợ”, vì “an phận – hậu quả của hệ thống tinh vi “công an trị”

Nhưng lịch sử cho thấy: không có phục sinh nào xây được trên nền dối trá và đớn hèn.

Bởi vì:

– Chế độ gây ra tro tàn vẫn còn tồn tại.

– Con người trong nước vẫn chưa có tự do căn bản.

Cho nên bước sang năm 2026, chúng ta cần-phải tiếp tục nối-tiếp cuộc đấu tranh!

Không cần súng đạn, nối-tiếp từ các điều đơn giản – trong chính mỗi chúng ta – không cần súng đạn nhưng bạo quyền lại luôn hãi sợ. Đó là đạo đức của sự can đảm:

• Can đảm gọi đúng tên cái ác.

• Can đảm bảo vệ sự thật lịch sử.

• Can đảm bảo vệ ý thức tự do và tấm gương trách nhiệm cho thế hệ sau.

Thế hệ đi trước đã trả giá bằng tù đày, lưu vong, và mất mát để giữ lửa từ đống tro tàn. Thế hệ hôm nay có bổn phận không để ngọn lửa ấy tắt trong câm lặng của màn đêm bạo quyền.

Phục sinh trọn vẹn không chỉ là phần thân xác được sống, mà là phần linh hồn không bị khuất phục.

Đối với những ai không sinh ra trong dòng lịch sử đen tối của Việt Nam, cần hiểu rõ điều này:

Người Việt tị nạn và cộng đồng Việt hải ngoại không tranh đấu vì hoài niệm, cũng không vì thù hận.

Cuộc tranh đấu ấy xuất phát từ một chữ ngắn mà thiêng liêng – “ĐỂ SỐNG” – to live a life – không phải sống sót, mà là sống với phẩm giá:

• Để sống với các quyền sống căn bản của một con người.

• Để sống dưới một đất nước nơi quyền lực không đứng trên luật pháp.

• Để sống không phải chọn giữa im lặng cho tồn tại, không phải rời bỏ quê hương cho làm người đúng nghĩa.

Nhiều người đã không sống sót để kể lại. Nhiều gia đình đã mất tất cả chỉ để giữ quyền làm người.

Vì vậy, khi người Việt nói về tự do, dân chủ, nhân quyền, đó không phải là khái niệm trừu tượng, mà là vấn đề sinh tồn của cá nhân và của cả một dân tộc.

Hiểu điều này để biết cần tôn trọng sự thật, và cần lắng nghe những tiếng nói từng bị buộc phải im lặng.

 

Kết – từ 2025 sang 2026

Nếu 2025 là năm nhìn lại năm mươi năm tro tàn và phục sinh, thì 2026 – năm Ngọ – phải là năm của ý thức tiếp bước.

Ngựa không đứng yên giữa đồng cỏ cháy. Ngựa không chọn lúc đường bằng phẳng mới chạy. Ngựa phải phi nước đại vì Tự Do. Ngựa chỉ dừng khi bị thuần hóa.

Nhân văn không có nghĩa là quên. Hòa giải không đồng nghĩa với giả vờ chưa từng có tội ác.

Cuộc đấu tranh này không thuộc riêng thế hệ nào, nhưng sẽ đứt đoạn nếu không có người nối tiếp.

Và chỉ khi còn người nối tiếp, thì lời tuyên ngôn năm xưa mới còn nguyên sức nặng: Ta còn sống đây.

(Chủ đề Tết Nguyên Đán 1976 của Tổng Hội Sinh Viên Chống Cộng tại Paris)